6

De duistere kant van teams: potentiële kracht?

“Men wordt niet verlicht door zich allerlei beelden van licht voor te stellen, maar door zich bewust te worden van de innerlijke duisternis.” (Carl Jung)

Hoogdravende tekst? Zou kunnen. Maar hij mag dat zeggen. Hij heeft een punt en daar wil ik graag iets met je over delen. In de vorige blog schreef ik over De 5 frustraties van teamwork. Kennelijk is daar een gevoelige snaar geraakt, want zoveel views, reacties en persoonlijke berichten had ik niet eerder gehad. Een feest (of beest) van herkenning misschien? Hoe dan ook, bedankt voor alle waardevolle reacties!

In deze blog doe ik nog een schepje bovenop de gevoelige snaar. Ik vraag jouw aandacht voor een kant waar we niet trots op zijn en waar we niet mee te koop lopen: onze duistere kant.

Onze schaduwkanten

 

Iedereen heeft een schaduwkant, gelukkig maar

Al in onze jeugd beginnen we met het wegstoppen van negatieve gevoelens omdat we een acceptabel ego willen opbouwen in de sociale context waarin we opgroeien. De één doet braaf, de ander verzet zich hevig om de nodige aandacht te krijgen en weer een ander doet op jonge leeftijd veel te volwassen. Al deze gedragingen zijn ‘aangepast’, aan de omstandigheden, met als gevolg dat bepaalde emoties de kop worden ingedrukt: onze schaduwkant is in de maak.

Sommige van de onderdrukte gevoelens komen ook in ons professionele leven (dagelijks) aan het licht. Bijvoorbeeld als we een hekel krijgen aan die ene collega of als we tijdens een werkoverleg overweldigd worden door woede, jaloezie of schaamte en ons niet durven uit te spreken. Het vergt wel enige zelfreflectie om de eigen schaduwkanten te herkennen en het vergt moed om ze te accepteren en te uiten. Als je je eigen schaduw niet ziet, of ontkent, dan is de kans groot dat je ze projecteert op een ander. En dat komt de meeste werkrelaties doorgaans niet ten goede.

Maar… wees gerust. Onze schaduwkanten bevatten niet alleen negatieve emoties. Ook niet-ontwikkelde kwaliteiten en potentiële krachten liggen opgeslagen in de donkere krochten van ons gevoelsleven. En dat biedt allerlei kansen voor diepgaande groei. Sterker nog, zo‘n ontmoeting met je schaduw (naar het boek van C. Zweig & J. Abrams) geldt als absolute voorwaarde voor een gezonde persoonlijke ontwikkeling. We worden wijzer, begripvoller en sociaal-aantrekkelijker. En welk team is niet bij gebaat bij zulke leden?

 

Maak een vrijblijvende afspraak over een cursus Transactionele Analyse (voor het hele team of voor persoonlijke professionalisering).

 

Teams hebben een collectieve schaduw, ga er niet aan voorbij

Veel HR-adviseurs of externe coaches gaan in teamtrajecten te vaak voorbij aan schaduwkanten. Zonde. Succes in teams zit juist in het (h)erkennen en waarderen ervan, niet in het wegpoetsen of bagatelliseren. Helaas is in veel teams en organisaties de geldende cultuurnorm dat conflict of kwetsbaarheid negatief is, een teken van zwakte of destructiviteit. In mijn optiek een gemiste kans als er zo tegenaan wordt gekeken. Hieronder een aantal voorbeelden van schaduwkanten én de lichtpuntjes die ze een team te bieden hebben:

  • Een individueel teamlid dat de eigen schaduwkant erkent en uitspreekt durft kwetsbaar en authentiek te zijn. Het uiten van zwaktes of ‘voor jou verboden gevoelens’ draagt, mits erkend door de teamleden, per definitie bij aan het zelfvertrouwen en daarmee vaak ook aan het onderlinge vertrouwen in een team.
  • In de onderdrukte kant van de geldende cultuurnorm (of anders gezegd: de verdrongen ‘teamgeest’) zit een enorm potentieel aan krachten en kwaliteiten. Daar liggen heel wat diamantjes voor het oprapen, klaar om opgepoetst te worden. Ready to shine. Het is pure winst als je in een team de duistere kanten wat gemakkelijker kan en mag benutten om tot verlichting, vernieuwing en positieve verandering te komen.
  • Er liggen gevaren als uitsluiting, discriminatie, zoeken van een zondebok of een gezamenlijke vijand en wij/zij-gevoel op de loer die herkend en uitgesproken moeten worden zodat je als team gezond blijft functioneren. Deze gevaren komen boven drijven als teams of teamleiders geen aandacht schenken aan groepsdynamische processen. Teamleden (ook nieuwe) raken ‘besmet’ met de heersende cultuurnormen en maken elkaar ongevoelig voor kritiek van binnenuit en van buitenaf.

 

Koffie drinken een (gemiste) kans?

Ik las onlangs, over een docententeam op een basisschool, dat elke docent een koffiezetapparaat in zijn eigen lokaal had staan. Dan hoefden ze elkaar niet te ontmoeten in de lerarenkamer. De vraag die bij mij opkwam was of ze op die manier bewust contact mijden met sommige collega’s of dat ze onbewust een ontmoeting met de eigen schaduw uit de weg gaan. Hoe dan ook, als je elke dag letterlijk zo langs elkaar heen leeft, hoe vertaalt zich dat dan tijdens een werkoverleg? En in werkplezier? En in teamprestaties? Slim langs elkaar heen praten is een ‘ziektebeeld’ dat je vaak tegenkomt in teams met hoogopgeleide professionals (“Laten we de dingen vooral niet bij de naam noemen en bespreekbaar maken, dat zou wel eens tot conflict kunnen leiden…”). Zo bekeken staat elke kop koffie die deze docenten in hun afgeschermde lokaaltje voor zichzelf zetten gelijk aan een gemiste kans op persoonlijke groei en teamontwikkeling. En we drinken gemiddeld in Nederland verreweg de meeste koppen koffie ter wereld…

Shine on

 

Inspiratie

Haal vanaf nu je inspiratie dus ook uit de donkere krochten van de teamgeest. Ga eens op zoek naar de collectieve duisternis van jouw team en ontdek een schat aan lichtpunten. De bandleden van Pink Floyd hebben het, net als Carl Jung, ook goed begrepen. “Threatened by shadows at night, and exposed in the light. Shine on you crazy diamond!”

Op jouw werkplezier,

Selmar

 

Plaats hieronder jouw reactie en lees ook die van anderen. Heeft jouw team een frisse blik van buitenaf nodig? Neem dan contact op.

Selmar
 

Arbeids- en organisatiepsycholoog (Rijksuniversiteit Groningen) | Teamwork expert Mede-initiatiefnemer Dag van het Werkplezier, samen met Ferry de Wit van banana tree

Click Here to Leave a Comment Below 6 comments