1

Passief gedrag – wie is de vlieg in de soep?

 

We zwetsen wat af met elkaar, verblijven in vaagheden en blinken uit in bullshit-termen. We zijn druk met van alles en nog wat, behalve met wat we eigenlijk zouden moeten doen. Druk doen is een uiterst effectieve methode om niet écht in actie te hoeven komen. Maar met gelul in de ruimte en onnodige opwinding kom je niet tot teamprestaties.

Wie is die vlieg in de soep die de boel loopt te bederven?

Om binnen jouw team tot gewenste verandering te komen kan inzicht en bewustwording (een confrontatie met de realiteit) helpen om de boel in beweging te krijgen. Beweging in één van onderstaande vijf frustraties van teamwork:

  1. Afwezigheid van vertrouwen
  2. Angst voor confrontaties
  3. Gebrek aan betrokkenheid
  4. Vermijden van verantwoordelijkheid
  5. Geen aandacht voor resultaat

Ik licht nummer vier er hier even uit: het vermijden van verantwoordelijkheid. Een killer voor succesvol teamwork. Wie zijn of haar verantwoordelijkheid niet neemt gaat – zonder het hardop en openlijk te hoeven zeggen – akkoord met een middelmatige of zelfs een lage prestatiestandaard. Collega’s die debet zijn aan de slechte teamprestaties, de kantjes ervan af lopen of domweg tegenwerken worden niet aangesproken. Of heel voorzichtig. En dat is het probleem van veel teams die ik coach: er wordt meer over elkaar geluld dan met elkaar. Vooral als het allemaal wat spannender wordt…

Passief gedrag

Een voorbeeld

Eén van je collega’s loopt de kantjes ervan af en lijkt blind of Oost-Indisch doof geworden voor kritiek van jou en enkele andere collega’s. Hij of zij werkt de samenwerking tegen en doet niks met jullie zalvende woorden, goedbedoelde adviezen of ‘constructieve feedback’. Helemaal niks. Alle kritiek wordt achteloos aan de kant geschoven.

Deze collega lult zich er keer op keer vrij simpel uit, speelt met gemak de onschuld zelve en gaat er elke maand met alle bullshit-Bingoprijzen vandoor. De vraag is: hoe dring je door tot die ene collega?

 

Het antwoord is eenvoudig: door de waarheid te vertellen. Met directe en harde woorden. Door te zeggen dat hij of zij slecht presteert, niet functioneert, de boel tegenwerkt, de goede sfeer bederft, etc.

Maar ja… de kans is groot dat je dat niet durft te zeggen. Dat je om de hete brij heen draait en dat de collega die al maandenlang of misschien wel jarenlang de teamprestaties loopt te saboteren de wind niet van voren krijgt. Omdat we het lastig vinden om harde woorden te gebruiken. Of omdat je niet te boek wilt staan als die eeuwige zeurzak, azijnpisser, mierenneuker of boeman van het team. Omdat je vindt dat het niet jouw taak is, maar de taak van het afdelingshoofd of de directeur. Omdat je al zo vaak iets hebt geopperd, maar hij/zij er toch niks mee doet en er ook keer op keer mee wegkomt. Omdat je voor jezelf de keuze hebt gemaakt er geen energie meer in te stoppen, etcetera.

Dus: wie is nu eigenlijk die vlieg die in de smakelijke soep drijft en daarmee de hele soep bederft: de collega die tegenwerkt en zijn gang kan gaan zonder dat er consequenties aan worden verbonden of alle anderen die het al die tijd gewoon laten gebeuren.

Is er, kortom, sprake van een vieze mestvlieg die de boel saboteert door in de soep te gaan liggen? Of is er op de afdeling of binnen het team een hele zwerm aan cultuurvliegjes gekweekt die niet bij machte is om in te grijpen, de mestvlieg uit de soep te lepelen, en zo het tij ten goede te keren?

 

Een stevige psychologische aanpak

Ik ben een boek aan het lezen van Jeffrey Wijnberg (de inspiratiebron voor deze blog), Hoe erger hoe beter. Hij is, zoals hij zichzelf omschrijft, een provocatieve psycholoog. Hij lult niet om de hete brij heen en komt in het eerste gesprek met zijn cliënten direct ‘ter zake’. Wijnberg is dertig jaar werkzaam als psychotherapeut en pleit voor een nieuwe, stevige psychologische aanpak.

Ik citeer:

“Een gevoel van eigenwaarde ontwikkelt zich niet door jezelf in gedachten te omhelzen, maar door een fundering te leggen van reële prestaties die anderen als waardevol ervaren. Het gebod ‘Je moet eerst van jezelf houden’ mag wat mij betreft als gebakken lucht worden afgedaan. (…)

Mensen zijn van nature lui en houden helemaal niet van veranderingen. Ze kunnen uren dromen over wat ze nu eigenlijk zouden moeten doen of in de toekomst zouden kunnen doen. Mijn cliënten spreken graag over de ellende waar ze vanaf willen, de doelen die ze zich stellen of de wensen die ze innerlijk koesteren. (…)

In mijn optiek is het de taak van elke hulpverlener om zijn patiënten te confronteren – door in het directe contact harde woorden te laten vallen – met de verantwoordelijkheid die zij zelf dragen voor hun problemen en de oplossing daarvan.”

 

Wijnberg verwoordt op een kraakheldere manier waar klantvragen met betrekking tot teamcoaching vaak over gaan. Sommige teamleden zeggen, wensen en beloven van alles maar ze komen niet tot gewenste actie. Er is weinig slagvaardigheid en er is ook geen sprake van proactief gedrag. En toch…. iedereen is druk. Hoe kan dat? Dat komt waarschijnlijk omdat deze teamleden ‘agiteren’. Druk doen, maar niks voor elkaar boksen. Het is een vorm van passief gedrag. ik maak hier onderscheid in vier vormen.

Passieve gedragingen
  • Niets doen. Je bent een vlieg in de soep en daar kom je schaamteloos voor uit.
  • Overadaptatie: Het tegenovergestelde van zelfsturing. Alles doen wat aan je wordt opgedragen zonder te weten waarom. Jij gaat linksaf omdat de anderen dat ook doen. U vraagt wij draaien, je vertoont sociaal wenselijk gedrag en verliest je eigenlijke doelen en prioriteiten uit het oog. Op den duur wordt het teveel, want je kunt niet alleen maar geven. Ook jij bent een vlieg in de soep.
  • Agiteren: Je doet van alles behalve datgene wat je eigenlijk zou moeten doen. Je bent druk of je maakt je druk en maakt dat kenbaar aan iedereen die je tegen het lijf loopt. Je bent een kip zonder kop die rusteloos alle kanten opvliegt. Je kakelt veel, zorgt voor onnodige opwinding, maar legt nooit een ei. Je bent een kip, maar ook een vlieg. In de soep.
  • Woede-uitbarsting. De bom is gebarsten. Je hebt alles opgekropt en allerlei frustraties, irritaties en ouwe koeien komen ineens op tafel. BOEM! De ellende moet eruit en één van je collega’s moet het ontgelden. In feite is dit een afleidingsmanoeuvre om maar niet door iemand te worden aangesproken op de doelstellingen die je – kennelijk – weer niet hebt gehaald. Dus ja… op wie was die woede dan eigenlijk gericht? Ik denk op de vlieg in de soep.

Bedankt voor het lezen, laat aub een reactie achter onderaan deze pagina.

Gezonde confrontatie nodig in jouw team? Bekijk het aanbod teamwork. Investeren in eigen houding en gedrag? Meld je aan voor de cursus Inzicht in gedrag.

Selmar
 

Arbeids- en organisatiepsycholoog (Rijksuniversiteit Groningen) | Teamwork expert Mede-initiatiefnemer Dag van het Werkplezier, samen met Ferry de Wit van banana tree

Click Here to Leave a Comment Below 1 comments